چرا لاستیک گران شد؟

رئیس کمیسیون تخصصی لاستیک و روغن خودرو اتاق اصناف ایران تشریح کرد:

بازار لاستیک در حالی با افزایش قیمت و کمبود برخی سایزها مواجه شده است که بررسی عوامل مؤثر بر این وضعیت، مسئله را فراتر از عملکرد شبکه توزیع و فروش نشان می‌دهد. کمبود مواد اولیه، افزایش هزینه حمل‌ونقل، اختلال در واردات، قطعی برق واحدهای تولیدی، رشد قیمت جهانی کائوچو و کاهش تولید برخی سایزهای پرمصرف، زنجیره‌ای از فشارها را به صنعت تایر وارد کرده است؛ زنجیره‌ای که در نهایت اثر خود را در بازار و بر هزینه مصرف‌کننده نشان می‌دهد. در این میان، فعالان صنفی معتقدند کمبود ایجادشده در بازار را نباید به شبکه توزیع نسبت داد؛ چرا که ریشه بخشی از این کمبود به کاهش توان تولید و دشواری تأمین مواد اولیه بازمی‌گردد.

مشهد - پایگاه اطلاع‌رسانی اتاق اصناف/ رضا عباس‌آبادی دانشور، رئیس کمیسیون تخصصی لاستیک و روغن خودرو اتاق اصناف ایران، با اشاره به اهمیت صنعت لاستیک در زنجیره حمل‌ونقل و لجستیک کشور گفت: وضعیت فعلی بازار لاستیک را نمی‌توان صرفاً ناشی از عملکرد شبکه توزیع دانست؛ چرا که بخش مهمی از کمبود موجود، ریشه در کاهش تولید و دشواری تأمین مواد اولیه دارد.

کمبود را صنف ایجاد نکرد، بخش تولید با کمبود مواجه است

دانشور با بیان اینکه صنف لاستیک به دلیل نقش آن در صنعت حمل‌ونقل، جایگاهی مهم و استراتژیک دارد، افزود: در مقاطعی نارضایتی‌هایی در این صنف ایجاد شده که بخشی از آن به مشکلات مربوط به سامانه جامع تجارت بازمی‌گشت و با همکاری اتاق اصناف ایران و وزارت صنعت، معدن و تجارت، بخشی از این مسائل حل‌وفصل شد.

دانشور ادامه داد: بازار لاستیک را می‌توان به سه گروه اصلی تقسیم کرد که هر یک با مسائل متفاوتی مواجه هستند. بخشی از لاستیک‌های سواری معمولاً تولید داخلی مناسبی دارند، اما حتی در این بخش نیز میزان تولید برخی کارخانه‌ها کاهش پیدا کرده است.

وی با اشاره به کاهش سهمیه تولید برخی لاستیک‌های سواری اظهار کرد: در شرایطی که کارخانه در گذشته می‌توانست ماهانه حدود ۳۰۰ تا ۵۰۰ حلقه لاستیک در اختیار شبکه قرار دهد، این میزان اکنون به حدود ۸۰ حلقه رسیده است. بنابراین وقتی تولیدکننده تنها تعداد محدودی لاستیک در اختیار عمده‌فروش قرار می‌دهد، طبیعی است که شبکه توزیع نیز با محدودیت مواجه شود.

رئیس کمیسیون تخصصی لاستیک و روغن خودرو اتاق اصناف ایران تأکید کرد: «کمبود را صنف ایجاد نکرده است؛ بخش تولید با کمبود مواجه است.»

بازار لاستیک امروز بیش از آنکه با یک مسئله ساده «گران‌فروشی» یا «کمبود در شبکه توزیع» مواجه باشد، با اختلال در زنجیره‌ای روبه‌روست که از تأمین مواد اولیه آغاز می‌شود و تا تولید، حمل‌ونقل، واردات و در نهایت توزیع ادامه پیدا می‌کند. وقتی مواد اولیه با هزینه‌ای چند برابر گذشته به کارخانه می‌رسد، برق تولیدکننده قطع می‌شود، تولید برخی سایزهای مورد نیاز کاهش پیدا می‌کند و واردکننده نیز به دلیل ریسک و بی‌ثباتی مسیر تأمین حاضر به پذیرش تعهد جدید نیست، طبیعی است که فشار نهایی خود را در بازار نشان دهد.

از سوی دیگر، نمی‌توان از فعال اقتصادی انتظار داشت در بازاری که میزان و زمان تأمین کالا قابل پیش‌بینی نیست، سرمایه خود را بدون محاسبه ریسک وارد کند. بنابراین، حل مسئله لاستیک نیازمند نگاه به کل زنجیره است؛ از تأمین مواد اولیه و ثبات تولید تا تسهیل واردات، رفع اختلالات سامانه‌ای و کاهش ریسک فعالیت برای تولیدکننده، واردکننده و درنهایت شبکه توزیع. در غیر این صورت، برخورد با حلقه پایانی زنجیره، یعنی فروشنده، نه‌تنها کمبود را برطرف نمی‌کند، بلکه ممکن است مسئله اصلی را از دید سیاستگذار دور نگه دارد.

چشم‌انداز بازار؛ لاستیک در انتظار بازگشت ثبات به زنجیره تأمین

آینده بازار لاستیک بیش از هر چیز به وضعیت تأمین مواد اولیه، توان تولید کارخانه‌ها، دسترسی به انرژی و امکان ادامه واردات گره خورده است. بر اساس مسائلی که از سوی رئیس کمیسیون تخصصی لاستیک و روغن خودرو اتاق اصناف ایران مطرح شده، اگر اختلال در تأمین مواد اولیه، حمل‌ونقل و تولید ادامه پیدا کند، نمی‌توان انتظار داشت کمبود برخی سایزها در کوتاه‌مدت برطرف شود.

بازگشت جریان منظم مواد اولیه، کاهش اختلالات حمل‌ونقل، تأمین پایدار انرژی کارخانه‌ها و کاهش ریسک واردات می‌تواند ظرفیت تولید را افزایش داده و به تدریج فاصله میان عرضه و تقاضا را کاهش دهد. در این شرایط، واردکنندگان نیز با اطمینان بیشتری وارد بازار می‌شوند و شبکه توزیع می‌تواند موجودی خود را با ثبات بیشتری تأمین کند.

در صورت تداوم وضعیت فعلی، تولیدکنندگان همچنان با محدودیت مواد اولیه و انرژی مواجه خواهند بود و تولید برخی سایزهای پرمصرف، به‌ویژه در بخش نیمه‌سنگین و سنگین، پایین‌تر از نیاز بازار باقی می‌ماند. در چنین شرایطی، توزیع محدود کالا میان شبکه فروش، افزایش هزینه تأمین و تداوم نوسان قیمت محتمل خواهد بود و فعالان صنفی نیز برای تأمین موجودی با ریسک بیشتری مواجه می‌شوند.

اما در صورت تشدید کمبود، اگر تأمین مواد اولیه دشوارتر شود، اختلالات انرژی ادامه پیدا کند و همزمان واردات نیز به دلیل افزایش ریسک و هزینه با محدودیت بیشتری مواجه شود، فشار اصلی بر سایزهای سنگین و TBR وارد خواهد شد؛ گروه‌هایی که بنا بر اظهارات رئیس کمیسیون تخصصی لاستیک و روغن خودرو اتاق اصناف ایران، تولید داخلی آنها در حال حاضر نیز پاسخگوی نیاز کشور نیست. در این وضعیت، فاصله میان عرضه و تقاضا می‌تواند بیشتر شده و فشار قیمتی در بازار افزایش یابد.

در مجموع، مسیر آینده بازار لاستیک را نمی‌توان صرفاً از روی قیمت فروش در بازار پیش‌بینی کرد. متغیر تعیین‌کننده، توان زنجیره تأمین برای رساندن مواد اولیه به کارخانه و تبدیل آن به تایر قابل عرضه است. اگر این زنجیره تثبیت نشود، حتی افزایش نظارت بر شبکه توزیع نیز نمی‌تواند به تنهایی کمبود را برطرف کند؛ اما با بهبود تأمین مواد اولیه، ثبات تولید و کاهش ریسک واردات، امکان بازگشت تدریجی تعادل به بازار افزایش خواهد یافت.